تبلیغات
پایگاه تخصصی ژئوماتیک و عمران - وسیله اندازه گیری زاویه (Theodolite)
سه شنبه 2 شهریور 1389

وسیله اندازه گیری زاویه (Theodolite)

   نوشته شده توسط: تلگرام MzR_F    نوع مطلب :نقشه برداری ،

اندازه گیری زوایای افقی و قائم در نقشه برداری به طور مستمر انجام می شود و این اندازه گیریها برای تعیین موقعیت نقاط در فضا مورد استفاده واقع می شود.
با اندازه گیری زوایای افقی ( که آنها را زوایای سمتی نیز می گویند) امتدادها را در صفحه افقی و با اندازه گیری زوایای قائم (که آنها را زوایای ارتفاعی می گویند) امتداد را در صفحه قائم مشخص می کنند بنابراین تعیین سمتها در صفحه افقی و قائم با اندازه گیری زاویه انجام می شود.

تئودولیت (Theodolite)
تئودولیت اسبابی است که برای اندازه گیری زاویه ( زاوایای افقی – زوایای قائم ) در صفحه افقی و صفحه قائم بکار می رود و به انواع مختلف ساخته می شود که زوایا را با دقتهای متفاوتی اندازه گیری می کند.

اعضای اصلی تئودولیت عبارت است از:
1- دوربین Telescope که حول محور افقی TT گردش می کند و آنرا محور ثانویه یا (Turnnion Axis) می نامند. این دوربین از عدسی شیئی و چشمی و دیافراگم تشکیل شده و ممکن است دارای عدسی جهت میزان کردن (Focusing) باشد.

2- قسمتی به نام الیداد که دارای قسمتی افقی و دو شاخه عمودی است و حامل محور TT' می باشد و می تواند حول محور قائم VV' گردش کند محور قائم را محور اصلی تئودولیت می نامند و روی قسمت افقی الیداد ترازی نصب شده است که بوسیله آن می توان محور اصلی تئودولیت را قائم نمود.

3- دایره مدرج یا لمب: گردش الیداد حول محور اصلی تئودولیت به وسیله نشانه ای در مقابل تقسیماتی روی دایره مدرج افقی که سطح آن بر محور اصلی عمود است نشان داده می شود و چرخش تلسکوپ حول محور ثانوی نیز به وسیله دایره مدرج قائم کنترل می شود.

4- پایه تئودولیت: قسمتهای مختلف تئودولیت روی پایه آن سوار شده و این پایه بوسیله سه پیچ (در بعضی تئودولیتها چهار پیچ) که به نام پیچهای تنظیم نامیده می شوند افقی می گردد. بنابراین ساختمان محور بصری تلسکوپ بر محور ثانوی عمود است و نیز محور اصلی بر محور ثانوی عمود می باشد اگر محور اصلی به وسیله پیچهای تنظیم قائم گردد محور ثانوی افقی بوده و سطح چرخش تلسکوپ سطح قائم قراولروی خواهد بود.
وضعیت این سطح را در فضا بوسیله نشانه (I) در مقابل درجات دایره مدرج نشان می کنند.
الیداد دقیقترین قسمت مکانیکی تئودولیت است زیرا از طرفی باید نرم و بدون اصطحکاک و لقی حول محور اصلی دوران نماید و از طرفی محور ثانوی بر محور بصری و محور اصلی عمود باشد.
  
تنظیم تئودولیت
تئودولیت که به منظور اندازه گیری زاویه بکار می رود باید از هر حیث کامل و کوچکترین عیبی نداشته باشد با وجود دقت بسیار زیادی که در ساخت قطعات تئودولیت انجام می شود لکن به علت گذشت زمان و به کار بردن آن در شرایط مختلف که غالباً شرایط خوبی هم نیستند لازم است که گاهگاهی تئودولیت تنظیم گردد.

برخی از تنظیم هایی که باید در تئودولیت بوسیله متخصصین صورت گیرد:
1- تمام حرکات تئودولیت باید نرم و بدون لقی باشد.
2 -مرکز تقسیمات دایره افقی باید بر محور قائم منطبق باشد و مرکز تقسیمات دایره قائم بر محور افقی تئودولیت قرار داشته باشد.(مرکزیت لمب با الیداد)
3- صفحه تقسیمات دایره مدرج افقی باید بر محور اصلی تئودولیت عمود باشد.
4- وقتی که حباب تراز استوانه ای در مقابل نشانه تنظیم قرار گرفته است باید محور اصلی بر خط هادی تراز عمود باشد.
5- محور دیدگانی دوربین باید بر محور افقی عمود باشد. (عدم Collimation )
6- محور افقی دوربین باید بر محور اصلی عمود باشد.
نقشه بردار باید روش کار را طوری اختیار کند که خط های فوق الذکر حتی المقدور در نتیجه اندازه گیریها حذف شود و این روش در موقع اندازه گیری زاویه ذکر خواهد شد.



پایگاه ملی داده های علوم زمین